Ένα εκτενές κείμενο με 30 προτεινόμενες αλλαγές στο Σύνταγμα διανεμήθηκε στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας, αποτελώντας τη βάση διαβούλευσης για τη διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Το κείμενο περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων που εκτείνεται από την ανώτατη εκπαίδευση και την τεχνητή νοημοσύνη, έως τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος, τη Δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση και την τοπική αυτοδιοίκηση.
Σύμφωνα με την εισαγωγική επιστολή του πρωθυπουργού και προέδρου της ΝΔ Κυριάκου Μητσοτάκη, η διαδικασία στοχεύει σε μια «γενναία συνταγματική αναθεώρηση», με ορίζοντα μια πιο «λειτουργική δημοκρατία» προσαρμοσμένη στις προκλήσεις της εποχής.
Αρθρο 16: Παιδεία και μη κρατικά πανεπιστήμια
Η πλέον εμβληματική πρόταση αφορά το Άρθρο 16, με τη ΝΔ να προτείνει τη δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από μη κρατικά/μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια. Παράλληλα, προβλέπεται η επέκταση της υποχρεωτικής φοίτησης από τα 9 στα 11 έτη. Επίσης, περιλαμβάνεται κρατική μέριμνα για την προστασία, την καλλιέργεια και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας, αλλά και προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και του ελληνικού πολιτισμού.
Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β2: Τεχνητή Νοημοσύνη
Για πρώτη φορά, η Τεχνητή Νοημοσύνη εισέρχεται στο Σύνταγμα (Άρθρα 5/5Α). Η πρόταση ορίζει ότι η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου, θέτοντας το πλαίσιο για τον μετριασμό των κινδύνων και την αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων της νέας ψηφιακής πραγματικότητας.
Δικαιοσύνη και πολιτικό σύστημα
Σημαντικές αλλαγές προτείνονται στον τρόπο λειτουργίας της Δικαιοσύνης και των θεσμών, με τροποποιήσεις στον νόμο περί ευθύνης υπουργών, ενίσχυση του ρόλου του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου και αναμόρφωση της διαδικασίας επιλογής ανώτατων δικαστών.
Προβλέπεται επίσης αυστηρότερο πλαίσιο για τη λειτουργία των πολιτικών κομμάτων και τον έλεγχο συμμετοχής τους στις εκλογές.
Συγκεκριμένα προτείνεται να καταργηθεί η «αμελλητί» αρμοδιότητα της Βουλής για προκαταρκτική εξέταση. Η έρευνα περνά στα χέρια δικαστικών λειτουργών (Εισαγγελέας Εφετών/Αρείου Πάγου), με τη Βουλή να διατηρεί μόνο την απόφαση για την άσκηση δίωξης.
Σε ό,τι αφορά το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, ενισχύεται ο ρόλος του με αρμοδιότητες προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας των νομοσχεδίων πριν την έκδοσή τους.
Τέλος, σχετικά με την εκλογή Δικαστών, αναφέρεται ότι οι προαγωγές στην κορυφή της Δικαιοσύνης θα γίνονται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο που προτείνουν οι ίδιοι οι δικαστές.
Αξιολόγηση παντού σε Δημόσιο και Αυτοδιοίκηση
Η «μονιμότητα» επανακαθορίζεται στο Άρθρο 103, συνδέοντας την απόδοση με επιβραβεύσεις αλλά και ποινές, που φτάνουν μέχρι την οριστική παύση. Εισάγεται επίσης, η αμφίδρομη αξιολόγηση (από υφισταμένους σε προϊσταμένους και από πολίτες προς όλους). Στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, δίνεται η δυνατότητα επιβολής τοπικών φόρων, αλλά με αυστηρή τήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας.
Περιβάλλον και κοινωνικές πολιτικές
Η κλιματική αλλαγή, η διαχείριση των υδάτων και η προστασία του περιβάλλοντος αποκτούν ρητή συνταγματική κατοχύρωση (Άρθρο 24). Επιπλέον, εισάγεται η έννοια της «διαγενεακής δικαιοσύνης» και η κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη (Άρθρο 21).
Εκλογικό σύστημα και θεσμικές αλλαγές
Μεταξύ άλλων προτείνεται:
- Εξαετής θητεία για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας
- Επέκταση της Επιστολικής Ψήφου για όλους τους εκλογείς εντός επικρατείας.
- Συνταγματική εγγύηση για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές επενδύσεις.
- Έλεγχος των προϋποθέσεων συμμετοχής των κομμάτων στις εκλογές από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
Αναλυτικά το κείμενο που διανεμήθηκε στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ και οι 30 προτάσεις
«Με την από 2 Φεβρουαρίου 2026 επιστολή του προς όλα τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, ο Πρωθυπουργός και Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, Κυριάκος Μητσοτάκης, παρουσίασε ορισμένες βασικές σκέψεις για τις κατευθύνσεις της πρότασης της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση του Συντάγματος και κάλεσε τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας στη συνδιαμόρφωση της πρότασης, με την αποστολή των παρατηρήσεών τους. Στην επιστολή αυτή ανέδειξε το συνταγματικό κεκτημένο που έχει πλέον διαμορφωθεί πενήντα και πλέον χρόνια από το Σύνταγμα του 1975, σκιαγραφώντας όμως παράλληλα τις νέες προκλήσεις που θέτει ο κόσμος του 2026 και επισημαίνοντας την ανάγκη για μια γενναία συνταγματική αναθεώρηση προς μια λειτουργική δημοκρατία του σήμερα και του αύριο.
Στους τρεις μήνες που μεσολάβησαν, η ανταπόκρισή σας ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Οι πλούσιες και καινοτόμες προτάσεις σας, προϊόν ενδελεχούς έρευνας και τεκμηρίωσης, δεν περιορίσθηκαν σε μια απλή εξειδίκευση και συμπλήρωση των αρχικών σκέψεων· πέραν αυτού ανέδειξαν και νέες θεματικές και προκλήσεις που χρήζουν κατοχύρωσης στον συνταγματικό μας χάρτη. Οι παρατηρήσεις σας εμπλούτισαν θεμελιωδώς τις προτάσεις μας. Διαμορφώνεται έτσι σήμερα, ως βάση περαιτέρω συζήτησης, ένα σώμα τριάντα συνταγματικών διατάξεων που κρίνεται αναγκαίο να αναθεωρηθούν. Οι διατάξεις αυτές παρατίθενται στη συνέχεια, μαζί με την προτεινόμενη κατεύθυνση της αναθεώρησης.
1. Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β
- Η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει.
2. Άρθρα 14, 15
- Αποκάθαρση και εξορθολογισμός τύπου, τηλεόρασης, ραδιοφώνου, διαδικτύου.
- Προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.
4. Άρθρο 16
- Κρατική μέριμνα για την προστασία, την καλλιέργεια και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας.
- Προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και του ελληνικού πολιτισμού.
- Τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από έντεκα (αντί για εννέα σήμερα).
- Δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που μπορεί να έχουν δημόσιο ή μη κρατικό/μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής και υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχομένων σπουδών.
5. Άρθρο 17
- Διατύπωση με πιο λιτό τρόπο.
- Προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά της περιουσίας (μετοχές, ομόλογα, πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία, εμπορικό σήμα).
- Αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση.
- Δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης (δυναμική πολεοδομία).
- Αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.
6. Άρθρο 21
- Κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη.
- Λήψη υπόψη διαγενεακής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης.
7. Άρθρο 24
- Λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.
8. Άρθρο 29
- Τα κόμματα οφείλουν να οργανώνονται και να λειτουργούν με δημοκρατικό τρόπο.
- Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος.
- Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής του πολιτικού κόμματος στις εκλογές.
9. Άρθρο 30
- Μια εξαετής θητεία Προέδρου της Δημοκρατίας (με μεταβατική για τον υπηρετούντα Πρόεδρο).
10. Άρθρο 41 παρ. 2, 5
- Κατάργηση διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Διάλυση με πρόταση της Κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής (αυτοδιάλυση Βουλής).
11. Άρθρο 44 παρ. 2
- Εισαγωγή κανόνων καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων: Το ερώτημα πρέπει να διατυπώνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες. Μεταξύ της προκήρυξης και της διενέργειας του δημοψηφίσματος πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος τουλάχιστον είκοσι ημερών.
12. Άρθρο 51 παρ. 4
- Δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας.
13. Άρθρο 54 παρ. 1, 3
- Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της χώρας.
- Με νόμο μπορεί να προβλέπεται ότι η επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.
14. Άρθρο 55 παρ. 1
- Δικαίωμα εκλέγεσθαι στα 21.
- Αναστολή υποχρέωσης στράτευσης για όσο χρόνο διαρκεί η βουλευτική ιδιότητα.
15. Άρθρα 56, 57
- Κατάργηση λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων. Καθιέρωση γενικών αρχών και εξουσιοδότηση νόμου για εφαρμογή από μεθεπόμενες εκλογές ή αμέσως με πλειοψηφία δύο τρίτων.
17. Άρθρο 60
- Θωράκιση θεσμικού ρόλου του βουλευτή κατά την άσκηση της νομοθετικής και ελεγκτικής του αρμοδιότητας και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής.
18. Άρθρο 73 παρ. 1
- Συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης: Επαρκούς προνομοθετικής διαβούλευσης, αξιολόγησης της εφαρμογής του νόμου και μέτρων κωδικοποίησης της νομοθεσίας.
19. Άρθρο 78 παρ. 2, 6
- Φόρος ή οποιοδήποτε άλλο οικονομικό βάρος δεν μπορεί να επιβληθεί με νόμο αναδρομικής ισχύος.
- Μπορεί να παρέχονται κίνητρα για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές για την εθνική οικονομία ιδιωτικές επενδύσεις.
20. Άρθρο 79
- Ο προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη δημοσιονομική ισορροπία μεταξύ εσόδων και εξόδων και τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία.
- Κατάθεση και δημοσιότητα ετήσιου απολογισμού εκ μέρους φορέων που χρηματοδοτούνται, άμεσα ή έμμεσα, από τον κρατικό προϋπολογισμό.
21. Άρθρο 81 παρ. 2
- Δυνατότητα πρόβλεψης με νόμο λειτουργικού ασυμβιβάστου βουλευτή/υπουργού και προσωρινής αναπλήρωσης.
- Δυνατότητα διορισμού Αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου και μη υπουργών.
22. Άρθρο 82
- Κανόνες καλής κυβερνητικής λειτουργίας.
23. Άρθρο 86
- Κατάργηση «αμελλητί» και αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης.
- Προκαταρκτική εξέταση από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από Εισαγγελέα Αρείου Πάγου. Εναλλακτικά προαξιολόγηση ποινικής ευθύνης Υπουργών από μεικτό δικαστικοπολιτικό όργανο.
- Άσκηση δίωξης με απόφαση Βουλής, με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, με ονομαστική ψηφοφορία.
24. Άρθρο 89
- Επιτρέπεται βάσει εκτελεστικού νόμου η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής.
- Δεν επιτρέπεται η συμμετοχή τους με οποιαδήποτε ιδιότητα στην Κυβέρνηση, η τοποθέτησή τους σε πολιτικές θέσεις ή η τοποθέτησή τους σε ανεξάρτητες αρχές για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους.
25. Άρθρο 90 παρ. 5
- Προαγωγές στις θέσεις των ανωτάτων δικαστών από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή μεταξύ των αρχαιοτέρων δικαστών, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση που προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.
26. Άρθρο 100
- Σύνθεση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου με τριετή θητεία, αποτελούμενου από εννέα δικαστές (τους 3 Προέδρους των Ανωτάτων Δικαστηρίων, από 2 δικαστές εκλεγόμενους από τις Ολομέλειες του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Αρείου Πάγου, 2 τακτικούς Καθηγητές Νομικής που επιλέγονται από τα λοιπά μέλη).
- Αρμοδιότητα προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο για ψηφισμένο νομοσχέδιο εκτός από εκείνα που αφορούν αποκλειστικά κύρωση διεθνών συνθηκών, μετά από αίτημα του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Πρωθυπουργού ή της Βουλής (έως δύο φορές σε κάθε σύνοδο).
- Η απόφαση περί αντισυνταγματικότητας ή αντίθεσης προς το ενωσιακό δίκαιο κωλύει την έκδοση του νόμου. Η απόφαση περί συνταγματικότητας δεσμεύει τα δικαστήρια μετά την έκδοση του νόμου.
27. Άρθρο 101 παρ. 3, 5
- Αποκεντρωτικό σύστημα: Κατάργηση τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ αποκεντρωμένων διοικήσεων, η εφαρμογή του αποκεντρωτικού συστήματος μπορεί να γίνει είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένης κρατικής δομής και/είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένων υπηρεσιών των υπουργείων και των λοιπών φορέων του δημοσίου τομέα.
- Κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας, ώστε να εξασφαλίζεται ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά σε όλη την επικράτεια.
- Αρχές της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας. Συνταγματική κατοχύρωση Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
28. Άρθρο 101A
- Επιλογή Προέδρων και Μελών ανεξαρτήτων αρχών από κοινοβουλευτική επιτροπή από κατάλογο τριών υποψηφίων που προτείνονται από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων μετά από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στο Συμβούλιο συμμετέχουν ex officio ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ο Πρόεδρος του Ανωτάτου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, ο Πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων και ο επικεφαλής του συλλογικού οργάνου που εκπροσωπεί τους ΟΤΑ α’ ή β’ βαθμού.
29. Άρθρο 102
- Νόμος καθορίζει τους βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης οι οποίοι είναι έως δύο (2).
- Με αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι ή βάρη οποιασδήποτε φύσης.
- Οι προϋπολογισμοί των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταρτίζονται μετά από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών και οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία.
- Πειθαρχικές ποινές αργίας/έκπτωσης στα αιρετά όργανα των ΟΤΑ επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.
30. Άρθρο 103
- Επανακαθορισμός της έννοιας της μονιμότητας. Νόμος ορίζει τη διαδικασία, τα κριτήρια για την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, τις επιβραβεύσεις και τις ποινές που αυτή μπορεί να επιφέρει, συμπεριλαμβανομένης της οριστικής παύσης, ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου. Οι επιβραβεύσεις συνδέονται με προσόντα και απόδοση.
- Αξιολόγηση δημοσίων υπαλλήλων, με βάση τις αρχές της αμεροληψίας, της ουδετερότητας, της επαγγελματικής ικανότητας και της αποδοτικότητας, με δυνατότητα συμμετοχής και του ΑΣΕΠ.
- Αξιολόγηση γίνεται αμφίδρομα, ήτοι και από τους υφισταμένους προς τους προϊσταμένους τους, καθώς και από τους πολίτες προς όλους.